Odwieczna walka dobra ze złem - w literaturze i sztuce.


obraz1pas1Obraz: "Święty Michał walczący z szatanem" Rafael
1505r. 31x27 cm, deska, olej, Luwr, Paryż.

Dzieło zostało stworzone w momencie, gdy Kościół sposobił się do walki z reformacją . Święty Michał symbolizuje bowiem obrońców wiary przed złem herezji, a więc przed protestantyzmem. Przedstawiony na pierwszym planie święty Michał walczy z szatanem. W głębi obrazu rozgrywa się, inspirowana lekturą Dantego, scena wymierzenia kary obłudnikom i złodziejom, którą poeta opisał w "Boskiej Komedii". Z lewej strony, wynurza się z głębi ziemi i przesuwa w tle rzuconego na pastwę płomieni miasta, orszak obłudników odzianych w peleryny z pozłacanego ołowiu. Z prawej zaś, nieopodal skały, węże i czarne stwory - ni to ptaki, ni to nietoperze, pastwią się nad obnażonymi ciałami złodziei. Źródłem światła, które artysta umieścił w tle, jest pożar trawiący miasto, co sprawia, iż atmosfera obrazu staje się duszna, przesycona okrucieństwem, wręcz infernalna.

Bibliografia: "Wielcy malarze ich życie, inspiracje i dzieło" - tygodnik, nr 38, wyd. Eaglemoss Polska, 1999r.



obraz2pas1Obraz: "Sąd Ostateczny" Hansa Memlinga
1467-1471r., deska, technika temperowo-olejna, Gdańsk, Muzeum Narodowe.

Tryptyk (składa się z części głównej oraz dwóch bocznych skrzydeł). Pochodzi z XV wieku. Obraz przedstawia piekło, niebo oraz scenę sądu ostatecznego. Jest to dzieło głęboko symboliczne, odwołujące się do Biblii, magii liczb i znaczenia kolorów. W centrum widać Jezusa Chrystusa na złotym tle (co ma oznaczać boskość), który zasiada na tęczy. Poniżej znajduje się Archanioł Michał okuty w zbroję, który trzyma w ręku wagę - narzędzie oddzielające ludzi dobrych od grzeszników. Dookoła kotłują się ludzie, a o ich dusze toczy się walka między aniołami a diabłami; diabły przeciągają ich na prawą stronę obrazu, anioły - na lewą stronę. Lewe skrzydło przedstawia dusze sprawiedliwych wędrujące do nieba, prawe - dusze spędzane przez czarne postacie do piekła.

Bibliografia: Internet - "wujek" Google.



obraz3pas1Obraz: "Święty Michał zabijający smoka" J.Lieferinxe
1493-1508r., deska, olej.

Widzimy tu jak rogaty, dziobaty smok o szponiastych kończynach i posiadający wyraźne atrybuty nietoperza z łatwością zostaje pokonany przez pełnego gracji i elegancko ubranego św. Michała ze skrzydłami przypominającymi łabędzie, z wagą sprawiedliwości i chorągwią Zmartwychwstawania. Ta tablica, z jej śmiałą kolorystyką i zgeometryzowanymi formami, jest świadectwem szczęśliwego połączenia włoskiej delikatności i flamandzkiej ekspresywności, stopionych w oryginalny styl.

Bibliografia: "Demony wizje zła w sztuce" - L.Ward i W.Steeds, wyd. Arkady, 2008r.






Michał Archanioł swoim imieniem głosi chwałę i moc Boga. Imię Michał znaczy Któż jak Bóg! Zarówno w tradycji żydowskiej jak i tradycji chrześcijańskiej jest pierwszym i najważniejszym spośród aniołów. W Piśmie Świętym Starego Testamentu nazywany jest "księciem anielskim" (Dn 10, 13.21) i "wielkim księciem" (Dn 12, 1). W Tradycji żydowskiej Archanioł Michał jest pośrednikiem pomiędzy Panem Bogiem i ludźmi. W Piśmie świętym Starego Testamentu wraz z Archaniołem Gabrielem miał odwiedzić Abrahama, zapowiedzieć mu przyszłe narodziny a później nie pozwolić złożyć ofiary z syna Izaaka. Archanioł Michał przekazuje wiadomość o schwytaniu do niewoli Lota. Pomaga także podczas starań o żonę dla Izaaka. Michał miał też się ukazać Mojżeszowi na górze Horeb i razem z Archaniołem Gabrielem towarzyszyć mu na górę Synaj. Swoją mocą broni w Babilonie Żydów przed prześladowaniami Hamana.


Kult św. Michała Archanioła istniał już w starożytności chrześcijańskiej; świadczy o tym wiele dowodów liturgicznych. Znacznie później pojawił się kult oddawany na Górze Gargano koło Siponte w południowej Italii, gdzie miał się zjawić św. Michał Archanioł. Cześć ta miała początkowo charakter lokalny, później jednak została rozszerzona na cały kościół. Z czasem Jego imię weszło do liturgii mszalnej, przy poświęceniu kadzidła i w liturgii pogrzebowej. Św. Michał Archanioł ukazał się także za czasów św. Grzegorza Wielkiego, papieża, w Rzymie podczas procesji przebłagalnej odprawianej na zamku zwanym odtąd Zamkiem Świętego Anioła, i włożył miecz do pochwy na znak, że Bóg odwróci srożący się gniew od ludu rzymskiego. Odtąd dżuma ustała. W diecezji Avranches, we Francji, od X wieku obchodzono rocznicę pojawienia się św. Michała na Mont-Saint-Michel. Działo się to około 708 roku.


Kościół Rzymski czcił św. Michała zawsze w dniu 29 września. W czasie ostatniej reformy Kalendarza Rzymskiego, w tym dniu dołączył Kościół także do czci liturgicznej świętych archaniołów Rafała i Gabriela. Św. Michał Archanioł czczony jest jako Patron Kościoła świętego; opiekun chroniący przed wszelkimi złymi duchami; zwycięski obrońca w walce z szatanem, z jego pokusami i mocami piekielnymi. Kościół Wschodni czci go także jako patrona ludzi chorych. Wczytując się w karty Księgi Daniela dowiadujemy się o walce Michała z innymi książętami w obronie prześladowanego Daniela: Wtedy przybył mi z pomocą Michał, jeden z pierwszych książąt (Dn 10, 13). Autor natchniony rozwija myśl zapoczątkowaną przez proroka Zachariasza, że jednostki, społeczności, narody mają swoich duchowych opiekunów. Pierwszym pośród nich jest Michał. Oznajmię tobie, co jest napisane w Księdze Prawdy. Nikt zaś nie może mi skutecznie pomóc przeciw nim, z wyjątkiem waszego księcia, Michała (Dn 10, 21). Tak mówi Prorok o wstawiennictwie i potędze Michała Archanioła. Tylko on może przeciwstawić się, symbolizującej zło, potędze perskiej: W owych czasach wystąpi Michał, wielki książę, który jest opiekunem dzieci twojego narodu. Wtedy nastąpi okres ucisku, jakiego nie było, odkąd narody powstały, aż do chwili obecnej. W tym czasie naród twój dostąpi zbawienia: ci wszyscy, którzy zapisani są w księdze (Dn 12, 1). Michał, dzięki nadprzyrodzonej zwycięskiej mocy dla obrony Ludu Bożego, którą posiada od Boga, występuje jako opiekun ludu świętego, sprawiedliwych i świętych, tj. zapisanych w księdze życia.


W Apokalipsie św. Jana Apostoła, Michał ukazany jest jako "pogromca Smoka - Szatana" (Ap 12, 7): I nastąpiła walka na niebie. Michał i jego aniołowie mieli walczyć ze Smokiem. I wystąpił do walki Smok [...] ale nie przemógł (Ap 12, 7-8). Walkę tę wszczyna Smok, który ma do dyspozycji dwie bestie, z morza i z lądu: bałwochwalcze mocarstwo (przemoc) i fałszywego proroka (symbol walki ideologicznej i kłamliwej propagandy). Obie bestie są narzędziami Smoka w walce z Niewiastą - Kościołem. Walka obejmuje wszystkie napaści i porażki od początku do końca świata, a przewodniczy jej Archanioł Michał.


W Księdze Jozuego przedstawiany jest z wydobytym mieczem jako wódz wojsk Pana (Joz 5, 13.13). W liście św. Judy Apostoła pojawia się jako walczący z szatanem o ciało Mojżesza (Judy 9). W Starym Testamencie Archanioł Michał jest obrońcą ludu wybranego, a w Nowym Testamencie - obrońcą Kościoła.


Sporo miejsca poświęcają Świętemu Michałowi Archaniołowi starotestamentalne księgi apokryficzne (księga Henocha, Apokalipsa Barucha, Apokalipsa Mojżesza). Jest tam przedstawiany jako Archanioł - jednym z czterech najpotężniejszych duchów, książę aniołów, obdarzony szczególnym zaufaniem Boga i kluczami do nieba. On składa ofiarę na niebieskim ołtarzu Świętego Świętych; jest aniołem sprawiedliwości i sądu, aniołem łaski i zmiłowania, aniołem miłosierdzia Bożego. On wstawia się za Izraelitami - jest ich aniołem.


Sporo miejsca poświęcają Świętemu Michałowi Archaniołowi starotestamentalne księgi apokryficzne (księga Henocha, Apokalipsa Barucha, Apokalipsa Mojżesza). Jest tam przedstawiany jako Archanioł - jednym z czterech najpotężniejszych duchów, książę aniołów, obdarzony szczególnym zaufaniem Boga i kluczami do nieba. On składa ofiarę na niebieskim ołtarzu Świętego Świętych; jest aniołem sprawiedliwości i sądu, aniołem łaski i zmiłowania, aniołem miłosierdzia Bożego. On wstawia się za Izraelitami - jest ich aniołem.


Św. Michał to jeden z archaniołów stojących przed obliczem Boga. Imię Mikael znaczy któż jak Bóg. Według tradycji, kiedy Lucyfer zbuntował się przeciwko Panu Bogu i do buntu namówił część aniołów, wtedy miał wystąpić archanioł Michał i z okrzykiem "Któż jak Bóg" wypowiedzieć wojnę szatanom.


Kult św. Michała w Kościele

Kult św. Michała Archanioła istniał już w starożytności chrześcijańskiej. Z czasem Jego imię weszło do liturgii mszalnej, przy poświęceniu kadzidła i w liturgii pogrzebowej. Św. Michał Archanioł ukazał się także za czasów św. Grzegorza Wielkiego, papieża, w Rzymie podczas procesji przebłagalnej odprawianej na zamku zwanym odtąd Zamkiem Świętego Anioła, i włożył miecz do pochwy na znak, że Bóg odwróci srożący się gniew od ludu rzymskiego. Odtąd dżuma ustała. W Konstantynopolu kult św. Michała był tak żywy, że posiadał on tam już w VI wieku aż 10 poświęconych sobie kościołów, w IX wieku kościołów i klasztorów pod jego wezwaniem było już tam 15.


Najgłośniejsze sanktuarium ku czci św. Michała Archanioła mieści się we Francji na małej skalistej wysepce, wyrastającej z morza. Jest tam klasztor benedyktynów. Dawna nazwa wysepki Merkurego została zmieniona na "St. Michel". Tam to bowiem - jak głosi podanie - w roku 708 trzy razy pojawił się św. Michał biskupowi z Arsanches - św. Aubertowi. W 966 wódz normański, Ryszard I, wprowadził na tę skalistą wyspę benedyktynów.


Św. Michał był uważany za głównego patrona i opiekuna Izraela. W Nowym Testamencie doznawał czci jako szczególny opiekun Kościoła. Papież Leon XIII ustanowił osobną modlitwę, którą kapłani odmawiali po Mszy świętej z ludem do św. Michała o opiekę nad Kościołem. Św. Michała obrały sobie za szczególnego patrona m. in. Niemcy i Austria.


Jest księciem aniołów, któremu Bóg powierza zadania wymagające szczególnej siły. Wstawia się u Boga za ludźmi, jest aniołem stróżem ludu chrześcijańskiego. Stoi u wezgłowia umierających, którym następnie towarzyszy w drodze do wieczności. Łączy się z tym jego patronat nad kaplicami cmentarnymi. Artyści przedstawiają go z wagą do odmierzania dobrych uczynków.

Według Złotej Legendy średniowiecznego kaznodziei Jakuba de Voragine Archanioł Michał z polecenia Pana Boga: karze plagami Egipt, rozdziela wody Morza Czerwonego, prowadzi naród wybrany przez piaski pustyni do Ziemi Obiecanej. W dniu ostatecznym powinien na Górze Oliwnej zabić Antychrysta i dźwiękiem swej trąby wskrzeszać zmarłych.


Kult św. Michała w Polsce

W Polsce powstały dwa zgromadzenia zakonne pod wezwaniem Św. Michała: męskie i żeńskie, założone przez bł. Bronisława Markiewicza (+ 1912): michaelici i michaelitki.


O wielkiej czci, jakiej kiedyś w naszym narodzie doznał św. Michał, świadczy bardzo wielka liczba kościołów w Polsce pod jego wezwaniem. Jest ich prawie 350. O popularności św. Michała świadczy i to, że aż 222 miejscowości w naszym kraju zawdzięcza swoją nazwę imieniu św. Michała. Obraz św. Michała znajduje się w herbach 11 polskich miast.


W ikonografii św. Michał archanioł przedstawiany jest w tunice i paliuszu, w szacie władcy, jako wojownik w zbroi. Skrzydła św. Michała są najczęściej białe, niekiedy pawie. Włosy upięte opaską lub diademem. Jego atrybutami są: globus, krzyż, laska, lanca, miecz, oszczep, puklerz, szatan w postaci smoka u nóg lub skrępowany, tarcza z napisem: "Quis ut Deus" - "Któż jak Bóg", waga.


Bibliografia:

"https://poltris.nazwa.pl/swmichal/index.php" - Anielski miecz, Rycerstwo Świętego Michała Archanioła w Krakowie.


Wybrane fragmenty:

Diabeł, Szatan, Lucyfer, Belial, Belzebub to tylko kilka z wielu nazw uosobienia zła.


Święty Michał, którego okrążają złe bestie, depce Diabła, czyli smoka z Apokalipsy. W tle płonie miasto, grzesznicy pokryli się ołowiem, postacie powiązane są wężami.


W Nowym Testamencie - Apokalipsa św. Jana - upadłe anioły pod wodzą szatana walczą z aniołami niebiańskimi, którym przewodzi Archanioł Michał.


Przedstawienie Diabła w czerwieni było wielce znaczące, czerwień jest kolorem krwi i ognia, a także nieprzyjaznym odcieniem palącej pustyni, która mogła przynosić niewolę i głód. Kolor czerwony stał się drugim po czerni najbardziej rozpowszechnionym kolorem przypisanym diabłu.


Charakterystycznymi znakami szatana były nogi, szpony i kopyta, ogon, oddech cuchnący siarką, czarna skóra i czerwone oczy. Był przedstawiany jako połączenie człowieka i bestii, gdzie indziej owłosienie, i wygląd kozła, rogi i kopyta.


Postać diabła ma cechy bestii, szpony, skrzydła nietoperza i rogi, a także drugą twarz na torsie.


Epizodem często przedstawianym był bunt aniołów i upadek szatana. Szatan, choć był jednym z najwyżej stojących aniołów, nie chciał wielbić Boga i zapragnął jego tronu dla siebie. Wygnanie szatana z niebios było karą za jego pychę. Spadający szatan i jego kohorty ukazywano w coraz głębszej czerni. Ich dłonie i stopy zamieniły się w szpony, paznokcie w pazury, nosy w dzioby, pięknie upierzone skrzydła w skórzaste skrzydła nietoperzy, w końcu kiedy dosięgli płomieni buchających z piekielnych czeluści, ich dawnego wyglądu nie dało się już rozpoznać.


Sąd ostateczny, sąd nad duszami zmarłych, kiedy Archanioł Michał waży dusze, podczas gdy szatan stara się go przekonać o wadze grzechów.


Święty Michał zbijający smoka. Rogaty, dziobaty smok o szponiastych kończynach z łatwością zostaje pokonany przez pełnego gracji i elegancko ubranego św. Michała ze skrzydłami przypominającymi łabędzie, z wagą sprawiedliwości i chorągwią zmartwychwstania.


"Nie pokłonię się temu, kto jest późniejszy ode mnie, bo ja byłem już wcześnie... [dlatego] Bóg rozgniewał się na mnie i rozkazał wypędzić nas [..] i zrzucić mnie i anioły, które mi sprzyjały, na ziemię".


Święty Michał Archanioł odziany w zbroję, jako główny przeciwnik diabła i święty obrońca Kościoła wojującego, waży dusze.


Bibliografia:

"Demony wizje zła w sztuce" - L.Ward i W.Steeds, wyd. Arkady, 2008r.


Szatańskie sekrety - piekło, wybrane fragmenty:

Jedna z tez. Diabelskie Legiony - na jej czele stał Szatan. Odwołanie do symboliki liczb, armia Księcia Ciemności składa się z 6 legionów, legion z 66 kohort, kohorta z 666 kompanii, a w każdej kompanii służy 6666 diabłów, co łącznie daje 1 738 064 176 osobników.


W 1583r. w Wiedniu z jednej kobiety wypędzono 12 652 czartów, zaś w 1610r. z opętanej zakonnicy całą kompanię 6666 z Belzebubem na czele.


12 mln Amerykanów podejrzewa, że po śmierci trafi do piekła. W królestwo diabła wierzy też co trzeci Polak.


Początkowo wyobrażano sobie diabła, czyli upadłego anioła, jako przeciwieństwo jego niebiańskiego pobratymca. A więc istotę czarną, cuchnącą, o odrażającej aparycji. Również wyposażoną w skrzydła, lecz pozbawione piór i błoniaste jak u nietoperza. Dalsze szczegóły ty rogi, spiczaste koźle uszy, kopyta, ogon i twarz porośnięta sierścią.


Encyklopedysta D. Diderot odrzucił możliwość istnienia piekła, uznając, ze zostało wymyślone, by straszyć i utrzymywać w posłuszeństwie ciemny lud.


Postępy astronomii z jednej strony, geologii z drugiej definitywnie wykluczyły możliwości jego lokalizacji w świecie materialnym.


Najbardziej aktualnej odpowiedzi udziela ogłoszony w 1992r. Katechizm Kościoła katolickiego, który definiuje piekło jako "stan ostatecznego samo wykluczenia się z jedności z Bogiem i świętymi" art.1033. Nie jest to zatem ani możliwe do zlokalizowania miejsce, ani katownia dla dusz, gdyż "zasadnicza kara piekła polega na wiecznym oddzieleniu od Boga" art.1057. Kościół więc niezmiennie potwierdza dogmaty o istnieniu piekła i wiecznym charakterze kary.


A co z diabłem? Według art.444 Katechizmu "Szatan, czyli diabeł, i inne demony są upadłymi aniołami, które w sposób wolny odrzuciły służbę Bogu i Jego zamysłowi. Ich wybór przeciw Bogu jest ostateczny. Usiłują oni przyłączyć człowieka do swego buntu przeciw Bogu".


"Najsprytniejszą sztuczką diabła jest przekonanie nas o swoim nieistnieniu".


Bibliografia:

"www.ebookgigs.eu" - internet.


Powrót sg Powrót model Powrót warsztat Powrót historia Powrót gkolekcja Powrót linki Powrót kontakt